Aan het begin van het nieuwe cursusjaar worden er op school hopelijk vanuit een niet-oordelende houding weer veel mooie gesprekken gevoerd met ouders. Een nieuw leerjaar geeft immers nieuwe mogelijkheden, juist om elkaar open tegemoet te treden. Regelmatig komt het echter ook voor dat er vanuit verschillende perspectieven en misschien wel verwijtend naar elkaar gekeken wordt.

De dynamiek tussen school en ouders kan zomaar verstoord raken. De verwachtingen van ouders en school die met elkaar botsen, gesprekken die niet fijn verlopen. Terwijl iedereen in de kern gericht is op hetzelfde: het welzijn en de ontwikkeling van het kind.

Manifest

Voor de zomervakantie verscheen het manifest ‘Ouderbetrokkenheid is niet genoeg: waarom de samenwerking tussen ouders en onderwijsprofessionals onder druk staat en hoe het anders kan’. Daarin richten de auteurs (Peter de Vries en Naomi de Vries) zich niet op ouders en hún betrokkenheid, maar op de kwaliteit van het onderlinge contact tussen ouders en onderwijsprofessionals. De nadruk ligt er in het manifest op hoe het professioneel handelen van leraren en scholen in deze samenwerking met ouders versterkt kan worden.

Over ouderbetrokkenheid worden beleidsstukken geschreven, trainingen georganiseerd en protocollen opgesteld, die zijn gericht op het betrekken van ouders bij de school. De focus is hierin eenzijdig komen te liggen bij wat school van ouders verwacht en wat zíj zouden moeten doen, terwijl de vraag: ‘Hoe handelen wij als onderwijsprofessionals in het contact en de samenwerking met ouders?’ onderbelicht blijft. Toch ligt bij leraren de verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van samenwerking met ouders.

Verbinding met ouders

Een leraar heeft gekozen voor een vak, waarin werken met kinderen en jongeren centraal staat. Wie met kinderen en jongeren werkt, werkt in verbinding met ouders en kiest er dus ook voor om met ouders samen te werken. Deze samenwerking draagt bij aan de ontwikkeling en het welzijn van kinderen. Samenwerken met ouders kan echter emoties, overtuigingen en professionele grenzen raken. Ouders willen niet gezien worden als ‘zeurouder’ en houden hun twijfels en vragen daarom vaak te lang voor zich. Het gevolg kan zijn dat een ouder schijnbaar vanuit het niets heftig reageert en school niet goed begrijpt waar deze reactie vandaan komt.

Het contact met ouders vraagt dan ook om relationele afstemming, het opbouwen van vertrouwen en het kunnen omgaan met spanning in de relatie. Hiervoor zijn professionele competenties als kennis van ouderbetrokkenheid, inzicht in psychologische processen bij ouders en een professionele attitude onmisbaar.

Nadruk op ‘lastige ouders’

Tijdens de opleiding van leraren ligt de nadruk op het lesgeven en de begeleiding van leerlingen. In de lessen over de samenwerking en gespreksvoering met ouders worden door middel van rollenspel, soms met medewerking van acteurs, gesprekstechnieken geoefend. Hierin ligt de nadruk met name op contacten met ‘lastige ouders’. Er zou juist aandacht moeten worden besteed aan een goede communicatie, het begrijpen van ouders, het afstemmen op verwachtingen of het omgaan met de vragen van ouders. De nadruk op het moeilijke gesprek met ouders kan leiden tot angst en onzekerheid bij (startende) professionals. Het kan zelfs lijken alsof leraren slachtoffers zijn van ouders, tegen wie ze zich moeten wapenen.

In het manifest ‘Ouderbetrokkenheid is niet genoeg’ klinkt een dringende oproep om samenwerking met ouders structureel onderdeel te maken van opleiding en nascholing. De kwaliteit van de samenwerkingsrelatie tussen school en ouders blijkt doorslaggevend te zijn. Beter professioneel handelen door onderwijsprofessionals maakt hét verschil.

Parentagogiek

Met de introductie van het vak dat professionals leert omgaan met ouders (door de Vries Parentagogiek genoemd) wordt het professionele handelen van onderwijsgevenden expliciet benoemd en gepositioneerd. Het is een nieuw vakgebied dat zich richt op de kennis, houding en vaardigheden die nodig zijn om zorgvuldig, gelijkwaardig en verantwoord samen te werken met ouders, als wezenlijk onderdeel van goed leraarschap en schoolbeleid. Parentagogiek laat helder zien dat ouders geen ‘lastige randfiguren’ zijn en ook geen ‘educatieve partners’ in de klassieke zin, maar dat zij ouders zijn: primaire opvoeders met wie onderwijsprofessionals samenwerken vanuit verschillende rollen en verantwoordelijkheden.

Oproep

Daarom een heldere oproep. Aan scholen: blijf met ouders in verbinding, geef onvoorwaardelijk aandacht en neem dat wat ouders aangeven ook serieus zodat dit helpt in het begrijpen van hun kind. Vertrouw hierin meer op professioneel handelen en minder op protocollen; dat maakt het verschil. En aan ouders: blijf met school in gesprek, stel vooral je vragen, kom op voor je kind en zoek blijvend op een positieve manier naar verbinding met de school; dat is tenslotte het beste voor je kind!

De auteurs zijn resp. pedagoog (werkzaam in het onderwijs) en Manager Beleid en Ontwikkeling bij de ROV